Dieta keto (dieta ketogeniczna, ketogenna) to sposób żywienia z bardzo małą ilością węglowodanów, zwykle do 50 g dziennie, w którym głównym źródłem energii staje się tłuszcz. Organizm przechodzi wtedy w stan ketozy i obok glukozy zaczyna spalać ciała ketonowe. Ta dieta wysokotłuszczowa nie powstała na siłowni, tylko w szpitalu: nazwy „dieta ketogeniczna” pierwszy raz użył w 1921 roku Russell Wilder z Mayo Clinic, opisując sposób leczenia padaczki.
Zasady diety keto: na czym polega dieta ketogeniczna
Dieta ketogeniczna zakłada ograniczenie węglowodanów do 20–50 g na dzień. Według Harvard T.H. Chan School of Public Health makroskładniki rozkładają się mniej więcej tak: 70–80% energii z tłuszczu, 10–20% z białka i tylko 5–10% z węglowodanów.
Gdy węglowodanów brakuje, spada poziom insuliny, a organizm sięga po kwasy tłuszczowe jako główne paliwo. Powstają z nich ciała ketonowe: acetooctan, aceton i β-hydroksymaślan. Wprowadzenie organizmu w stan ketozy trwa zwykle 3–4 dni, choć u każdego przebiega to trochę inaczej.
Z talerza znikają pieczywo, makaron, ryż, kasze i cukier, a razem z nimi ziemniaki, kukurydza, rośliny strączkowe i większość owoców. Zostają mięso, ryby, jaja, sery, orzechy, awokado, oliwa z oliwek, olej kokosowy i warzywa z małą ilością skrobi, takie jak brokuł, kalafior, cukinia czy sałata. Z owoców mieszczą się małe porcje jagodowych.
W wersji medycznej, stosowanej przy padaczce, tłuszczu jest wagowo 2–4 razy więcej niż białka i węglowodanów razem. Łagodniejsze odmiany to zmodyfikowana dieta Atkinsa (10–20 g węglowodanów dziennie), dieta MCT oparta na tłuszczach o średniej długości łańcucha i dieta o niskim indeksie glikemicznym.
Keto czy low carb: co kryje się pod nazwą oferty
Catering keto to handlowa wersja diety ketogenicznej, a nie dieta lecznicza. Leczniczą dietę ketogeniczną wprowadza się pod nadzorem neurologa i dietetyka, a na start zaleca się pobyt w szpitalu. Jej skład ustala się indywidualnie, bo nawet niewielkie odstępstwa w ilości węglowodanów i białka mogą zahamować produkcję ciał ketonowych. Jadłospis z cateringu jest ułożony pod kaloryczność, nie pod Twoje badania.
Granica między keto a dietą niskowęglowodanową (low carb) bywa w cennikach płynna. W naszej bazie low carb to osobny rodzaj diety, a jednak część cateringów sprzedaje ofertę pod wspólną nazwą „Keto/Low Carb”. Sama nazwa oferty nie mówi, czy kuchnia trzyma próg 50 g węglowodanów dziennie. Rodzaj diety przypisujemy według nazwy i opisu oferty w systemie zamówień marki, co wyjaśniamy w metodologii. Liczby trzeba sprawdzić u cateringu.
Ile węglowodanów ma dzień keto i jak je liczy catering
W Unii Europejskiej „węglowodany” w tabeli wartości odżywczej to już wartość bez błonnika. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 traktuje błonnik jako osobny składnik. Amerykańskie „węglowodany netto” (net carbs, czyli węglowodany minus błonnik) w europejskiej tabeli to więc po prostu „węglowodany”. Jeśli catering podaje dodatkowo wartość „netto”, odjął coś jeszcze.
Tym czymś bywają poliole. To samo rozporządzenie wlicza je do węglowodanów, choć erytrytol, słodzik używany w deserach keto, ma według niego 0 kcal na gram. Deser keto słodzony erytrytolem może mieć w tabeli sporo węglowodanów, które nie dodają mu kalorii. Dlatego pytaj nie tylko, ile gramów węglowodanów ma cały dzień w Twojej kaloryczności, ale też, co catering od nich odejmuje. Lepiej zapytać przed zamówieniem niż przeliczać menu w sobotę rano.
Dla kogo dieta keto i kiedy uważać
Najlepiej udokumentowane zastosowanie diety ketogenicznej to leczenie padaczki lekoopornej i dwóch rzadkich wad metabolizmu: zespołu deficytu GLUT1 i deficytu dehydrogenazy pirogronianowej. Według pacjent.gov.pl u 50–60% chorych na padaczkę lekooporną liczba napadów spada o połowę, a u 10–15% napady ustępują. Przegląd Cochrane z 2020 roku potwierdza skuteczność u dzieci, u dorosłych dowody są niepewne. Ten sam serwis pacjent.gov.pl pisze też, że dieta ketogenna „stanowi dokładne zaprzeczenie współczesnych zaleceń żywieniowych i jest niewłaściwa dla zdecydowanej większości osób”.
W redukcji masy ciała przewaga keto jest mała. Metaanaliza Bueno i współpracowników (British Journal of Nutrition, 2013) objęła 13 badań i 1415 osób. Po co najmniej roku osoby na diecie keto traciły średnio tylko o 0,91 kg więcej niż osoby na diecie niskotłuszczowej. Według Medycyny Praktycznej diety niskowęglowodanowe nie odchudzają skuteczniej niż diety o obniżonej kaloryczności. Badania sugerują korzyści przy otyłości i cukrzycy typu 2, ale o długotrwałym stosowaniu wiadomo mało: większość badań trwała 12 tygodni lub krócej.
Pierwsze dni na keto bywają nieprzyjemne. Harvard wymienia głód, zmęczenie, rozdrażnienie, zaparcia i bóle głowy, które mogą trwać od dni do tygodni. Przy dłuższym stosowaniu źródła wskazują ryzyko kamicy nerkowej, wzrostu cholesterolu LDL i niedoboru witamin i minerałów, m.in. witamin z grupy B, magnezu i cynku.
Ostrożność dotyczy też leków. Holenderski ośrodek nadzoru nad bezpieczeństwem leków Lareb opisał w 2020 roku cztery przypadki kwasicy ketonowej u osób, które łączyły dietę z ograniczeniem węglowodanów z flozynami (dapagliflozyną albo empagliflozyną), czyli lekami na cukrzycę. Jeśli chorujesz na cukrzycę, masz chore nerki, wątrobę lub trzustkę albo jesteś w ciąży lub karmisz piersią, decyzję o diecie keto podejmij z lekarzem lub dietetykiem przed pierwszym zamówieniem.
Na co patrzeć, zamawiając catering keto
- Sprawdź, ile gramów węglowodanów ma cały dzień w Twojej kaloryczności, a nie jeden posiłek. W źródłach medycznych granica diety ketogenicznej to 50 g.
- Zapytaj, co oznacza podana wartość „netto” i co catering odejmuje od węglowodanów, na przykład poliole.
- Przy ofercie „Keto/Low Carb” ustal w opisie albo u cateringu, którą z tych diet kuchnia faktycznie trzyma.
- Zapytaj, skąd pochodzi tłuszcz. Pacjent.gov.pl wskazuje jako preferowane wielonienasycone kwasy tłuszczowe z ryb, olejów roślinnych i orzechów, a Harvard zwraca uwagę, że nacisk na tłuszcze nasycone może podnosić LDL.
- Sprawdź alergeny. Keto w pudełkach opiera się na jajach, serach, orzechach i rybach, więc przy alergii lista dań może się mocno skurczyć.
- Przy wyborze menu zapytaj, czy wszystkie dania do wyboru mieszczą się w limicie keto, czy w puli są też dania z innych diet.
- Zwróć uwagę na warzywa w jadłospisie. Mało warzyw to mało błonnika, a zaparcia są na liście dolegliwości tej diety.
Ile kosztuje dieta pudełkowa keto na tle innych diet
W naszych danych dieta keto wychodzi drożej niż dieta standardowa i drożej niż low carb. Aktualne ceny są w rankingu wyżej, a porównanie wszystkich rodzajów diet znajdziesz w zestawieniu ile kosztuje dieta pudełkowa.
Źródła:
- Medycyna Praktyczna (mp.pl), „Dieta ketogeniczna: zasady stosowania i efekty”
- pacjent.gov.pl, „Dieta pomagająca w padaczce” (na podstawie materiałów Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej)
- Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source, „Diet Review: Ketogenic Diet for Weight Loss”
- Bueno N.B. i in., „Very-low-carbohydrate ketogenic diet v. low-fat diet for long-term weight loss: a meta-analysis of randomised controlled trials”, British Journal of Nutrition, 2013
- Martin-McGill K.J. i in., „Ketogenic diets for drug-resistant epilepsy”, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020
- Lareb, „Diabetic ketoacidosis with dapagliflozin and carbohydrate-restricted diet”, 2020
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, załączniki I i XIV
- Johns Hopkins Medicine, „Timeline: Ketogenic Diet Therapy for Epilepsy”